Ons concept van De Spiegeldemocratie™ houdt in dat we de bestaande gemeenteraad verdubbelen met gelote burgers. Als er 21 verkozen raadsleden zijn, loten wij er 21 burgers bij. Samen vormen deze 42 mensen één beslissingsorgaan. Hieronder werken we uit hoe we dit praktisch organiseren.
Alle inwoners van de gemeente worden persoonlijk uitgenodigd en geïnformeerd over het project en de bijbehorende ideeënbox. Inwoners kunnen zich vervolgens vrijwillig aanmelden om deel te nemen. Uit deze groep wordt via een gewogen loting een selectie gemaakt, waarbij rekening wordt gehouden met demografische kenmerken en geografische spreiding, zoals leeftijd, gender en woonplaats. Op deze manier ontstaat een representatieve en democratische Burgerraad die een realistische afspiegeling vormt van de gemeente.
o De dubbele functie van de brief: We maken slim gebruik van dit contactmoment. In de brief staat niet alleen de uitnodiging om lid te worden van de raad, maar ook een link en QR-code naar de digitale ideeënbox.
o De redenering: Zelfs als iemand denkt: "In de raad zetelen is niks voor mij", kan diegene zich wel gehoord voelen door een idee in te dienen. We vangen zo ook de mensen op die wel een mening hebben, maar geen tijd voor het mandaat. Dit maximaliseert de respons en start het participatiegevoel al bij de voordeur.
Daarnaast willen we ook de gemeente betrekken om de prioriteiten van de inwoners te identificeren.
o We plaatsen fysieke ideeënbussen op laagdrempelige plekken, bijvoorbeeld supermarkten, buurthuizen.
o Digitaal via website te bereiken via een rechtstreekse link of een QR-code.
o Moeilijk bereikbare mensen gaan we zelf opzoeken zoals oudere mensen in rusthuizen.
o Alle ingediende ideeën worden door ons projectteam en de gemeentelijke administratie gebundeld in thema’s. Hieruit worden 3 thema’s gekozen. Dit vormt de startnota voor de nieuwe, verdubbelde gemeenteraad.
o De Mix: We zetten de burgers niet in een apart vakje. In de raadzaal zit men door elkaar: een politicus naast een leerkracht, een schepen naast een gepensioneerde fabrieksarbeider. Dat bevordert het informele contact.
o Vergoeding: Gelijk werk is gelijk loon. De gelote burgers krijgen exact dezelfde presentiegelden als de verkozen raadsleden. Dat is essentieel voor de erkenning van hun status. Daarnaast voorzien we een kilometervergoeding en kinderopvang tijdens de zittingen.
Dit is de kern van onze van De Spiegeldemocratie™. De beslissingen worden niet langer alleen door politici genomen, maar door de hele groep.
o Stemrecht: Elk lid (verkozene én gelote burger) heeft één stem. Beide stemmen wegen even zwaar.
o De Drempel (50% + 1): Voor de meeste beslissingen hanteren we een gewone meerderheid van het totaal aantal stemmen.
Dat heeft als effect dat het college van Burgemeester en Schepenen haar meerderheid in de gemeenteraad per defenitie kwijt is. Ze moeten de burgers overtuigen met argumenten, niet met partijdiscipline. Als de burgers en de oppositie samenwerken, kunnen ze een voorstel van het college wegstemmen of juist goedkeuren.
o Veiligheidsmechanisme (2/3de meerderheid): Voor budgetwijzigingen of beslissingen met grote financiële impact, stellen we een 2/3de meerderheid in. Dat dwingt tot een brede consensus tussen burgers en politiek en voorkomt dat populistische ideeën de gemeente failliet maken.
o Het stemmen zal voor de gelote burgers anoniem plaatsvinden om de veiligheid van deze burgers te garanderen.
Omdat we burgers samenvoegen met professionele politici, voorzien we een onboarding traject. De eerste twee sessies zijn geen besluitvormende sessies, maar werkateliers waarin de gelote burgers leren hoe de gemeente werkt, en waarin de politici getraind worden in 'luisteren naar burgers' in plaats van debatteren.
Om ervoor te zorgen dat gelote burgers goed geïnformeerd, zelfzeker en gelijkwaardig kunnen deelnemen aan de besluitvorming, worden onafhankelijke experts betrokken bij de werking van de De Spiegelraad™. Zij hebben louter een informerende en ondersteunende rol, nooit een sturende. Het zal gaan om een financieel expert en een juridisch expert.
Naast de rol van onafhankelijke experts, die De Spiegelraad™ van advies voorzien, bestaan er ook inhoudelijke commissies. Gelote burgers kunnen net als de raadsleden op basis van hun expertise of persoonlijke interesses deelnemen aan deze commissievergaderingen. Zij kunnen zich hiervoor vrijwillig beschikbaar stellen, zodat zowel professionals als burgers bijdragen aan de inhoudelijke voorbereiding van besluiten.
Om de werking van De Spiegelraad™ eerlijk, veilig en duurzaam te laten verlopen, wordt een onafhankelijke ombudsdienst ingericht. Deze dienst fungeert als een laagdrempelig aanspreekpunt voor zowel gelote burgers als raadsleden wanneer er problemen, conflicten of signalen van overbelasting ontstaan. De taken van de ombudsdienst zijn o.m.:
o Conflictbemiddeling: neutrale begeleiding bij spanningen tussen deelnemers, tussen burgers en politici of binnen fracties.
o Signaleren van overbelasting: tijdig ingrijpen bij uitputting, emotionele belasting of andere problemen.
o Veilige anonieme meldomgeving: deelnemers kunnen vertrouwelijk melding maken van ongewenst gedrag, groepsdruk, intimidatie, politieke druk of grensoverschrijdend gedrag.
o Rapportage: periodieke, geanonimiseerde rapporten over trends, knelpunten en aanbevelingen, zonder de vertrouwelijkheid van individuele deelnemers te schenden. Zodat het proces transparant blijft.
Naast de gelote burgers die één jaar in De Spiegelraad™ zetelen, wordt er een tweede, even representatieve groep burgers geloot. Deze groep is in de eerste plaats bedoeld om na één jaar de volledige zittende groep te vervangen, zodat het project meerdere jaren kan worden voortgezet zonder nieuwe lotingsrondes.
Hoewel deze stand-by groep bedoeld is voor de volledige opvolging na één jaar, blijft zij gedurende het hele project al stand-by om in te vallen bij:
o langdurige ziekte of persoonlijke omstandigheden.
o signalen van overbelasting.
o conflicten of veiligheidsproblemen.
o onverwachte uitstroom.
De taak om mensen te vervangen om een van de bovenstaande redenen ligt bij de ombudsdienst.
Met dit model zorgen we ervoor dat de politiek niet meer om de burger heen kan. Door de gemeenteraad te verdubbelen en samen te laten stemmen, dwingen we een cultuurverandering af. De input uit de ideeënbox zorgt ervoor dat de agenda van deze raad bepaald wordt door wat er écht leeft bij de mensen.
Doel: Het doel van dit tijdelijke project is om het vertrouwen van inwoners in de lokale democratie te vergroten door hen actief en van dichtbij te laten deelnemen aan het politieke proces. Door gelote burgers een gelijkwaardige stem en plek te geven naast verkozen raadsleden, ervaren zij direct hoe besluitvorming werkt, welke afwegingen gemaakt worden en hoe complex lokale politiek soms is. Dit zou moeten leiden tot meer begrip voor het politieke proces, meer wederzijds respect tussen burgers en politici en een stijging in het opkomstpercentage.